भारतीय विदेशमन्त्री एसएम कृष्णा तीनदिने नेपाल भ्रमण सकेर आइतबार स्वदेश फर्कि्रएका छन् । भारतीय राजनीतिमा अत्यन्त सम्मानित नेता कृष्णा सन् १९९९ देखि २००४ सम्म कर्नाटकको मुख्यमन्त्री र २००४ देखि २००८ सम्म महाराष्ट्रको गभर्नर रहिसक्नुभएको छ । उहाँ कंग्रेस आईकी अध्यक्ष सोनिया गान्धीका विश्वासपात्र व्यक्तित्वमा गनिनुहुन्छ । स्पष्टवक्ता बौद्धिक र इमानदार राजनीतिज्ञ कृष्णा नेपालका शुभचिन्तक समेत हुनुहुन्छ । तीनदिने भ्रमणका बेला विदेशमन्त्री कृष्णासँग रिपोर्टस्र नेपाल डटकमका लागि पत्रकार ऋषि धमलाले गरेको कुराकानीको मुख्य अंश :

A.

नेपाल भ्रमण अत्यन्त सफल रह्यो । यो भ्रमणबाट म सन्तुष्ट पनि छु । खुसी पनि छु । यसकारणले सन्तुष्ट र खुसी छु कि नेपालको पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमबारे मैले नजिकबाट जान्ने र बुझ्ने मौका पाएँ । यहाँका उच्च राजनीतिक नेतृत्वसँग खुलेर कुराकानी भयो ।

A.

नेपाल र भारतबीच अत्यन्त घनिष्ट सम्बन्ध छ । दुई देशबीच भौगोलिक राजनीतिक सामाजिक धार्मिक र पारिवारिक सम्बन्ध समेत छ । नेपाल अहिले संक्रमणकालमा छ । यस बेला यहाँ राजनीतिक नेतृत्वको जिम्मेवारी र दायित्व छ । समयवधिभित्रै संविधान बनाउनुपर्छ शान्ति प्रकि्रया  निष्कर्षमा पुग्नुपर्छ र राजनीतिक स्थायित्व हुनुपर्छ भन्ने भारतको स्पष्ट दृष्टिकोण रहेको छ ।

A.

म विश्वस्त छु । नेपालका राजनीतिक नेतृत्व र जनताले नसोचेका बेला ठूल्ठूला चामत्कारिक निर्णय गरेका छन् । अहिले सबैको एउटै चाहना मैले पाएँ जस्तोसुकै परिस्थितिमा पनि समयवधिभित्रै संविधान बन्नुपर्छ र शान्ति प्रकि्रया निष्कर्षमा पुग्नुपर्छ भन्ने आत्मविश्वास नेताहरुमा छ । मलाई लाग्छ नेपालमा समयवधिभित्रै संविधान बनेपछि लोकतन्त्रको संस्थागत विकास हुन्छ । शान्ति स्थिरता र विकास पनि हुन्छ । त्यसैले सबैको ध्यान संविधान बनाउनै केन्दित भएको मैले देखेको छु । अहिलेका प्रमुख एजेन्डा सफल पार्न भारत जस्तोसुकै सहयोग गर्न पनि तयार छ ।

A.

भारतको स्पष्ट दृष्टिकोण छ । नेपालको आन्तरिक मामिलामा कुनै पनि हस्तक्षेप गनर्् चाहँदैनौं । यहाँका सरकार राजनीतिक दल र जनताले निर्णय गर्ने हो । माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डसँग मैले भारत सरकारका कुरा प्रस्ट राखेको छु उहाँले पनि खुलम्खुला कुरा राख्नुभएको छ । हामी अन्य दलसँग जस्तै माओवादीसँग पनि समान व्यवहार गरेर अघि बढ्न चाहन्छौं । कुनै दलविशेषसँग भारतको आग्रह र पूर्वाग्रह छैन । तर हामी नेपालको भूमिमा भारतविरोधी कुनै पनि किसिमको गतिविधि नहोस् भन्ने चाहन्छौं ।

A.

यो आन्दोलनबारे हामीले प्रस्ट रुपमा भनेका छौं । नेपाल-भारतबीच ऐतिहासिक सम्बन्ध छ । दुई देशबीचको मित्रवत् र घनिष्ट सम्बन्धलाई कसैले पनि गलत रुपमा लिनुहुँदैन । माओवादी नेतृत्वले मसँग हाम्रो आन्दोलन भारतविरुद्ध लक्षिँत होइन र त्यस्तो आन्दोलन गर्ने कुनै योजना र कार्यक्रम नभएको बताएका छन् । खाली सीमाको समस्या उठाएका बताएका छन् । त्यसैले मैले माओवादी नेतृत्वलाई भारतविरोधी सबै आन्दोलन फिर्ता लिन आग्रह गरेको छु । यसले कसैलाई पनि फाइदा गर्दैन भनेको छु । असल छिमेकीका नाताले हामी जस्तोसुकै समस्या संवाद र छलफलद्वारा समाधान गर्न सक्छौं । उच्चस्तरीय भ्रमणले समस्याको पहिचान गरी समाधान गर्न मदत पुर् याउनुका साथै दई देशबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाएको छ ।

A.

हाम्रो सबैसँग राम्रो सम्बन्ध छ । कसैसँग पनि नराम्रो सम्बन्ध छैन । नेपालको प्रमुख पार्टीसँग हाम्रो सम्बन्ध नराम्रो हुनुपर्ने कारण छैन । तर नेपालको भूमिमा भारतविरोधी गतिविधि भने हामीलाई स्वीकार्य हुँदैन । यहाँका प्रधानमन्त्रीदेखि सबै उच्च नेतृत्वले भारतविरोधी कुनै पनि गतिविधि हुन नदिने भनेर आश्वस्त तुल्याएका छन् । यस्तो दृढता देखेर म निकै प्रसन्न भएर भारत फर्किंदैछु ।

A.

नेपालमा कस्तो सरकार बनाउने र कसलाई प्रधानमन्त्री बनाउने भन्ने निर्णय भारतले गर्ने होइन यहाँको दल र संसदले गर्ने हो । यसमा हाम्रो सरोकार रहन्न । यसमा हामीले हस्तक्षेप गर्ने कुरा पनि आउँदैन । हाम्रो खालि शुभेच्छा र सद्भाव मात्र रहन्छ कि दलहरु सहमति र सहयात्रामा जाऊन् र आर्थिक रुपमा ठूलो प्रगति गरुन् । नेपालमा धेरै सम्भावनाहरु छन् । यहाँको जलस्रोत पर्यटनलाई अघि बढाउन सके ठूलो आर्थिक रुपान्तरण हुन सक्छ ।

A.

हेर्नोस् मैले भनिसकेको छु कस्तो सरकार बनाउने भन्ने निर्णय दल र जनताले गर्ने हो । यसमा भारतको कुनै भूमिका रहँदैन ।  हाम्रो भनाइ त नेपालमा शान्ति स्थायित्व र विकास हुनुपर् यो । समयमै संविधान लेखेर नेपालले प्रगति गर्नुपर् यो ।

A.

मैले उहाँसित भनेको थिएँ- कोइराला सबैको सम्मानित नेता हुनुहुन्छ । १२ बुँदे समझदारीदेखि उहाँले सुरु गर्नुभएको शान्ति प्रकि्रया निष्कर्षमा पुगोस् र संविधान लेखेर राजनीतिक गतिरोध अन्त्य होस् भन्ने उहाँको चाहना रहेछ । यो संयन्त्रलाई भारतको पूर्ण सहयोग र समर्थन छ । यो सकारात्मक कदम हो ।

A.

भारत जहिले पनि सकारात्मक सोच र दृष्टिकोण राखेर सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउन चाहन्छ । संयुक्त वक्तव्यमा हामीले भनिसकेका छौं कि वार्ताद्वारा १९५० को सन्धि पुनरावलोकन गर्न सीमालगायत अन्य समस्या समाधान गर्न भारत तयार छ ।