भारतलाई राजा बचाउनुपर्ने कुनै आवश्यकता छैन यशवन्त सिन्हा, भारतीय जनता पार्टी उपाध्यक्ष गत साता दुइ भारतीय वरिष्ठ नेताको नेपाल आगमन चर्चित रह्यो । जननेता बीपी कोइरालाकी धर्मपत्नी सुशीला कोइरालाको तेह्रौं पुण्यतिथिमा भारतीय जनता पार्टीी उपाध्यक्ष एवं पूव विदेशी मन्त्री यशवन्त सिन्हा नेपाल आएर हालै स्वदेश र्फकनुभयो । 'ऋषिजी, म अहिले कुनै पनि मिडियासित बोल्न आएको होइन, मैले गर्नुपर्ने कुरा विभिन्न व्यक्तित्वसित गरिसकेको छु,' उहाँले भन्नुभयो । दस मिनेट लामो गलफत्तीपछि मात्र काठमाडौंको होटल सांग्रिलाको कोठा नं ४०४ मा बसेका दिवंगत भारतीय समाजवादी नेता चन्द्रशेखरका अनुयायी सिन्हा ऋषि धमलासित अन्तर्वार्ता दिन तयार हुनुभयो । आप\mना घनिष्ट मित्र प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालासित भेटेर उहँाले निर्भय र स्वतन्त्र रुपमा संविधानसभा निर्वाचन गराउन भारतीय सहयोग रहने जानकारी गराउनुका साथै राजसंस्था जोगाउने पक्षमा भाजपा नरहेको बरु जनताको निर्ण्र्ाााई सम्मान गर्ने स्पष्ट पार्नुभयो । सन् १९३७ मा विपिनबिहारी शरण र थानादेवीका पुत्रका रुपमा जन्मनुभएका विद्वान सिन्हाका सात दाजुभाइ र चार बहिनी हुनुहुन्छ । पटनामा विश्वविद्यालयसम्मको अध्ययन पूरा गरी बिहारको सरकारी सेवामा २४ साढे वर्षबिताएपछि मात्र उहाँ भारतीय राजनीतिमा सामेल हुनुभएको हो । उहाँका राजनीतिक गुरु समाजवादी नेता एवं पर्ूवप्रधानमन्त्री चन्द्रशेखर हुनुहुन्थ्यो । सन् १९९१ मा चन्द्रशेखर भारतको प्रधानमन्त्री हुँदा उहाँ वित्त मन्त्री हुनुहुन्थ्यो । भारतीय जनता पार्टीीे सरकारमा विदेश मन्त्रीसमेत रहिसकेका प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ उहाँ अहिले भाजपाको छिमेकी देशसितको सम्बन्ध हेने समितिका अध्यक्ष समेत हुनुहुन्छ । सरल जीवन बिताउने प्रभावशाली व्यक्तित्व भारतीय लोकसभाका सदस्य सिन्हासित गरिएको अन्तर्वार्ता :

A.

मलाई लाग्छ, मधेसमा बस्ने जनताको माग औचित्यपूण्ा छन् । केही माग पूरा भएका छन् भने केही माग पूरा हुने क्रममा छन् । मेरो विचारमा सरकारले विशाल हृदय र सम्मानका साथ उनीहरुको माग पूरा गरिदिनर्ुपर्छ । मधेसमा केही समययता हिंसा पनि देखिएको छ । तर, आप\\mना माग पूरा गराउन हिंसाको बाटो अपनाउन आवश्यक छैन । शान्तिपूण्ा हिसाबमा माग राख्न सकिन्छ । केही माग पूरा भएका पनि छन् । निर्वाचन क्षेत्र सीमांकन हुने क्रममा छ । संवादबाटै समाधानको बाटो निस्कन्छ । तर, हिंसात्मक गतिविधि जारी निर्धारण रहे नेपाल सरकारले पनि त्यसको नियन्त्रणमा कदम चाल्नैपर्ने अवस्था आउन सक्छ । खुला सिमानाको दुरुपयोग हुने सम्भावना भएकाले नेपाल र भारत मिलेर काम गर्न आवश्यक छ ।

A.

संविधानसभा निर्वाचन त हुनैपर्छ नि । भारत पटक पटक निर्वाचन स्थगित होस् भन्ने चाहँदैन । २२ नोभम्बरमै नेपालमा निर्वाचन होस् र संविधानसभा बनोस् भन्ने हामी चाहन्छौं ।

A.

हरेक मुलुक र समयको अलग अलग अवस्था हुन्छ । सन् १९४५ मा भारतको अवस्थासित नेपालको अहिलेको अवस्था तुलना हुन सक्दैन ।

A.

मेरो विचारमा निर्वाचन अत्यावश्यक छ । यसको विकल्प छैन ।

A.

भारतको कस्तो सहयोग रहने भन्ने नेपाल सरकारले नै तय गर्ने कुरा हो । भारत सहयोग गरिरहेको छ, अझै पनि गर्न चाहन्छ ।

A.

यसबारे दुइ देशबीच वार्ता आवश्यक छ । दुवै देशले आप\\mना तर्फबाट सीमा निगरानी राख्न सक्छन् । र, साझा संयन्त्र बनाउन सक्छन् ।

A.

सुध्रिएको छैन भने सुध्रिनर्ुपर्छ । माओवादीमा प्रजातान्त्रिक आचरण जरुरी छ । गैरप्रजातान्त्रिक आचरण लिएर प्रजातान्त्रिक मूलधारमा सामेल हुन सकिँदैन ।

A.

हिंसा छाडेर मूलधारमा रहेका जुनसुकै पक्षसित वार्ता गर्न हामी तयार छौं ।

A.

त्यसको मूल्यांकन नेपाली जनताले नै गर्ने हो । हाम्रो पार्टर्ीीे यसमा कुनै भूमिका छै्रन । नेपाल एक स्वतन्त्र र र्सार्वभौम मुलुक हो । हामी हजारौं वर्षपुरानो छिमेकी हौं । यहाँका बारेमा यहाँको सरकार र जनताले निर्ण्र्ाागर्ने हो ।

A.

गिरिजाबाबुसित मेरो ज्यादै पुरानो र व्यक्तिगत सम्बन्ध छ । त्यसैले अन्तरंग कुराकानी भयो । दसवर्ष लामो सशस्त्र संर्घष्ा गरेको माओवादीलाई शान्तिपर्ूण्ा बाटोमा ल्याएर उहाँको नेतृत्वमा संविधानसभा निर्वाचन हुँदैछ । उहाँप्रति भारतीय जनताको पर्ूण्ा र उच्च सम्मान छ । यको सफलताका निम्ति हामी जुनसुकै सहयोग गर्न तयार छौं ।

A.

यसबारे म बताउन चाहन्न । व्यक्तिगत कुरा बताउन मिल्दैन ।

A.

हो, लोकतन्त्र र शान्तिबारे हाम्रा प्रतिबद्धता बाहिर आइसकेका छन् । त्यो धारणा निरन्तर रहन्छ । नेपालमा लोकतन्त्र सदा रहिरहनर्ुपर्छ ।

A.

राजतन्त्रका बारेमा हामीले के भन्ने - त्यो त नेपाली जनताले नै फैसला गर्छन् ।

A.

यस्तो कुरा हामीले कसरी भन्ने - यसबारे जनताले नै तय गर्छन् । संविधानसभा निर्वाचनबाट गर्ने या संसदबाट गर्ने भन्ने पनि यहाँकै जनताले तय गर्नुपर्छ । यसबारे भारतको आप\\mनो धारणा हुन सक्दैन ।

A.

ऋषिजी, राजतन्त्रबारे तपाईं किन पटक पटक सोध्नुहुन्छ - ज्ञानेन्द्र नेपालका राजा हुन्, भारतका राजा त होइनन् नि । नेपालका राजाका बारेमा नेपाली जनताले नै फैसला गरुन् । भारतले गर्ने होइन ।  

A.

मैले भनिसकेँ । यो प्रश्न नितान्त नेपाली जनताका निम्ति हो । भारत सरकार, भारतीय जनता र भाजपाको यसमा लेनादेना छैन ।

A.

यसबारे सारा फैसला नेपाली जनताले नै निर्वाचनबाट गर्नेछन् । कस्तो संविधान, कस्तो लोकतन्त्र या कस्तो गणतन्त्र चाहने भन्ने कुरामा म कुनै राय दिन सक्दिन ।

A.

यो कपोलकल्पित अफवाह हो । म कसैलाई राख्न या फाल्न आएको होइन । नेपाली जनता राजतन्त्र राख्ने या नराख्ने निर्ण्र्ाागर्न सक्षम छन् ।

A.

माओवादी नेतृत्वसित मेरो भेट भएको छैन । न काठमाडौं भयो, नत दिल्लीमा नै । यो म स्पष्ट पार्न चाहन्छु । हाम्रो भनाइ के हो भने, हिंसाबाट कुनै समस्याको समाधान हुन सक्दैन । चाहे माओवादी होस् चाहे मधेसी, हिंसाको बाटो छाड्नर्ुपर्छ, शान्तिपर्ूण्ा वार्तामा आउनर्ुपर्छ, राजनीतिक मूलधारमा आउनर्ुपर्छ र प्रजातान्त्रिक प्रक्रियामा सामेल हुनुपर्छ ।

A.

आपत्ति हुने त सवालै भएन ।

A.

कसले के बोल्छ ?  त्यसमा प्रतिक्रिया दिँदै हिँड्नु जरुरी छैन । तर, भारत र भाजपा नेपालको विखण्डनको पक्षमा छैनन् । नेपाल स्वतन्त्र, अखण्ड र र्सार्वभौमसत्तासम्पन्न रहिरहनुपर्छ।

A.

राजासित भेट्ने मेरो कुनै कार्यक्रम छैन । मैले भेट्नुपर्ने कुनै विषय पनि छैनन् ।