माओवादीसहितको अन्तरिम सरकारमा एमालेका तर्फाट एक्कासि मोहनसिंह राठौरको नाम सिफारिस भयो । र्सवत्र कौतूहल छायो- को हुन् राठौर - नौलो नाम कसरी मन्त्री बन्न सम्भव भयो - तर, सुदूर पश्चिमेली एमालेका जल्दाबल्दा नेता राठौरको पृष्ठभूमिदेखिको लगानीको महत्व कम थिएन । 'एक्कासि प्रकट भए जस्तो देखिएको मात्र हो,' आकर्ष व्यक्तित्वका धनी शिक्षा तथा खेलकुद राज्यमन्त्री मोहनसिंह राठौरले भन्नुभयो ।

सल्यानको बडागाउँमा २००९ सालमा मोहनसिंह राठौरको जन्म भएको हो । देवेन्द्रबहादुर र प्रेमकुमारीका माइला छोरा उहाँका दाजु दर्ीघराज हुनुहुन्थ्यो भने भाइ केदारसिंह प्रहरी सेवामा हुनुहुन्छ । दाजुको चाहिँ ४३ वर्षो अल्पायुमा नै निधन भएको हो ।

१२ वर्षम्म मन्त्री राठौर सल्यानको गाउँमा हुनुहुन्थ्यो । तर, औंलो उन्मुलनपछि चाहिँ उहाँको परिवार स्थायी रुपमा मधेस -कैलाली) झर्‍यो । त्यसो त स्थायी रुपमा नबस्दा पनि मधेस ओहोरदोहोर भइरहन्थ्यो । प्राथमिक विद्यालयसम्मको शिक्षा उहाँले सल्यानको गाउँबाटै लिनुभयो । पञ्चायतकालीन प्रध्ाानमन्त्री मरीचमानसिंह श्रेष्ठले उहाँलाई पढाउनुभएको थियो । त्यसपछि नेपालगन्जको नारायणी माविमा पढ्नुभयो । नेपाल पब्लिक कमर्स कलेज काठमाडौं बाट आईए र नेपाल कमर्स कलेज पाटनबाट बीकम गरेका उहाँले २०३४ मा त्रिविबाट अर्थशास्त्रमा एमए गर्नुभएको हो ।

पञ्चायतकालको प्रतिबन्धित अवस्थामा विद्यार्थी राजनीतिमा उहाँले सामान्य भूमिका निर्वाह गर्नुभएको थियो । २०३२ को विद्यार्थी आन्दोलनमा पनि उहाँ क्रियाशील हुनुहुन्थ्यो । प्रगतिशील र प्रजातान्त्रिक खेमामध्ये उहाँ वामपन्थीतिरै नजिक हुनुहुन्थ्यो । खासगरी नेकपा चौथो महाधिवेशनप्रति भावनात्मक रुपमा निकट हुने वातावरण बन्यो । उहाँलाई पार्टर्ीी सर्म्पर्क गराउने पहिलो व्यक्तिचाहिँ विजय कँुवर हुुनुहुन्थ्यो । उहाँका समकालीन साथीमा डा. डिल्लीराज खनाल, धनहर्क र्राई, राममणि पोखरेललगायत हुनुहुन्थ्यो ।

जनमत संग्रहका बेला चाहिँ उहाँ सरकारी सेवामा प्रवेश गरिसक्नुभएको थियो । सुरुमा यती ट्राभल्समा टुर अफिसर रहेका उहाँले लोकसेवा आयोगमा प्रतिस्पर्धा गर्नुभयो । त्यतिबेला प्रतिस्पर्धा कम थियो । २०४२ सालसम्म अर्थात् ६ वर्षकृषि मन्त्रालय बजार सेवा विभागमा रहेर काम गर्नुभयो । तर, सरकारी सेवाका विसंगति, विकृतिसामू उहाँको स्वाभिमान टिक्न सकेन । नोकरीमा वितृष्णा बढेपछि राजिनामा दिएर स्वतन्त्र समाजसेवीका रुपमा काम गर्नुभयो ।

सक्रिय राजनीतिमा मोहनसिंह राठौरको प्रवेशचाहिँ २०४६ को परिवर्तनपछि मात्र भएको हो । कांग्रेसको बर्चस्व रहेको कैलालीमा उहाँ तत्कालीन नेकपा -माले) मा संगठित हुनुभयो । त्यो समय थियो २०४७ कात्तिक । राजनीतिमा संलग्न हुनासाथ उहाँ २०४९ र २०५४ मा दर्ुइ कार्यकाल गाविस अध्यक्ष हुनुभयो । त्यसो त उहाँलाई एमालेले २०५१ मा क्षेत्र नं २ मा टिकट दिएको थियो । चौधरीहरुको पकड रहेको क्षेत्र भएकाले उहाँले पार्टर्ीी हनुमान चौधरीलाई छाडिदिनुभयो । तर, हनुमान, रामजनम चौधरीबाट पराजित हुनुभयो । लोकप्रियताका हिसाबमा बरु राठौरले नै जित्ने सम्भावना थियो ।

२०५४ सम्म जिल्ला संगठन कमिटीको उपसचिव रहेका राठौर त्यसपछि २०५९ सचिव हुुनुभयो । त्यसो त उहाँलाई २०५४ मा पार्टर्ीी जिविस सभापतिको टिकट पनि दिएको थियो । तर, राप्रपा-कांग्रेस गठनबन्धनका कारण उहाँ पराजित हुनुभयो । लगत्तै उहाँले २०५६ को आम निर्वाचनमा क्षेत्र नं २ बाटै टिकट पाउनभयो । फेरि पनि जित रामजनम चौधरीकै पोल्टामा पर्‍यो ।

स्कुलकलेज पढ्दा उहाँ चलचित्र हर्ेर्नुहुँदो रहेछ । दिलीपकुमार, अमिताभ बच्चन उहाँका प्रिय नायक हुने नै भए । नेपाली कलाकार राजेश हमाललाइृ पनि उहाँ ठम्याउनुहुन्छ । सामान्य खाना र साधारण पहिरन उहाँलाई मनपर्छन् । कर्मचारी हुँदा उहाँ रक्सी खानुहुुन्थ्यो । तर, एमालेको पार्टर्ीीनुशासन कमिटीमा बसेपछि उहाँ कमरेडहरुलाई कलुतबाट बच्न सल्लाह दिन थाल्नुभएको छ । ब्लड प्रेसरजस्ता रोगब्याधिका कारण उहाँले रक्सीमात्र होइन, चुरोट पनि छाड्नुभयो ।

पहिले पहिले उहाँ मन्दिर जानुहुुन्थ्यो । द्वन्द्वात्मक भौतिकवादी दर्शनको प्रभावले उहाँ मर्ूर्तिपूजा गर्नुहुन्न । कहिलेकाहीँ सिकार खेलेको अनुभव छ उहाँसित । पहिले कलेज र जागिरको छुट्टीमा घर जाँदा बन्दुक समाएर बनतिर जाने बानी थियो उहाँको । बाघ त होइन, चराचुरुंगी बनकुखुरा, मजुर सिकार गर्नुभयो उहाँले । भन्नुभयो- शौकिन सिकारी होइन म । किसान पृष्ठभूमिको भएकाले मधेसमा उहाँको जग्गाजमिन दस-एघार विघा का साथै घडेरीहरु छन् । त्यस्तै काठमाडौंको बासबारीमा चारआना जग्गामा साढे दर्ुइ तले घर छ । बैंकमा उहाँको त्यति बचत रहेनछ । व्यक्तित्वमा निखार ल्याउन कपालमा रंगाउने उहाँको आदत छ ।

जीवनमा दर्ुइचोटि विवाह गर्नुभयो उहाँले । तर, पहिलो विवाहको अप्रिय अनुभव छ उहाँसित । त्यो विवाह २०३२ मा भएको थियो । 'युवा अवस्थामा परिवर्तनप्रति लगाव थियो,' उहाँले सुनाउनुभयो- सामाजिक मूल्यमान्यताप्रति अन्तर्जातीय विवाह गरेर भावनात्मक व्रि्रोह गरेँ । पश्चिमको झर्रर्ााकुरी परिवारमा जन्मेका राठौरले भानु गुरुङसित मित्रता र विवाह गर्नु चानचुने कुरा थिएन । 'संकर्ीण्ाता तोड्ने प्रयास हामीले गरेका हौं,' उहाँले भन्नुभयो- तर, त्यो विवाह सफल भएन ।

राठौरले प्रतिमा सिंहसित २०४५ मा फेरि अर्को विवाह गर्नुभयो । त्यो सामान्य सहमति विवाह थियो । 'एउटा विवाह असफल भएको अवस्था अर्को विवाहमा हर्षढाइँ गर्नुपर्ने अवस्था थिएन,' शिष्ट व्यक्तित्व मन्त्री राठौरले भन्नुभयो- प्रतिमा विशुद्ध गृहिणी भए पनि राजनीतिक-सामाजिक क्षेत्रमा सुझबुझ छ, मेरो अस्तव्यस्त जीवन सम्हाल्ने उनै हुन् । दुःख, अभाव र कष्टप्रति उनको सहनशीलताबाट म प्रभावित छु । प्रतिमाबाट दर्ुइ छोरा छन् राघव र सूर्योदय । पहिलो पत्नीबाट उहाँका छोरा र छोरी छन् । छोरी मनीषाको विवाह भइसकेको छ भने छोरा विक्रम सिंह राठौर सँगै हुनुुहुन्छ ।