काठमाडौं । नेपालको उद्योग–व्यवसाय क्षेत्रमा स्थापित नाम हो, विनोद चौधरी । उद्योग–व्यवसायमा सफलता हासिल गरेका उनले पछिल्लो समय राजनीतिमा पनि आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्दै आएका छन् । नेपालका एकमात्र डलर अर्बपति चौधरीको राजनीतिक यात्रा भने प्रत्यक्ष निर्वाचनदेखि पार्टीभित्रको समावेशी प्रतिनिधित्व हुँदै नेतृत्व तहसम्म पुगेको छ ।
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनबाट समावेशी कोटामा उनी उपसभापति निर्वाचित भएका छन् । उनले १ हजार ७४५ मत प्राप्त गर्दै उपसभापतिको जिम्मेवारी हासिल गरेका हुन् । व्यवसायमा साम्राज्य निर्माण गरेका चौधरीको राजनीतिक यात्रा एमालेको समानुपातिक सांसदबाट सुरु भएर कांग्रेसको शीर्ष नेतृत्वसम्म आइपुगेको छ ।
व्यापारिक घरानादेखि राजनीतिक वृत्तसम्म
चौधरीको पहिचान राजनीतिभन्दा पहिले उद्योगी तथा व्यवसायीका रूपमा स्थापित भएको हो । चौधरी ग्रुपका अध्यक्षका रूपमा उनले खाद्य उत्पादन, वित्तीय सेवा, आतिथ्य, पूर्वाधारलगायत विभिन्न क्षेत्रमा व्यावसायिक विस्तार गरेका छन् । उनको प्रमुख ब्रान्ड वाइ–वाइ नेपाली बजारमा मात्र सीमित छैन, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत परिचित छ ।
७० वर्षीय चौधरीले विगतमा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ र उद्योग परिसंघको नेतृत्व गरिसकेका छन् । चौधरी ग्रुप र सीजी कर्प ग्लोबलका अध्यक्ष चौधरी मातहत १६० कम्पनी छन् । १२३ वटा ब्रान्ड चौधरीको व्यवसायमा जोडिएका छन् । पाँच वटै महाद्वीपका २७ देशमा चौधरी ग्रुपको उपस्थिति छ । चाउचाउको विश्व बजारमा चौधरीको वाइ–वाइ ब्रान्डको २.६ प्रतिशत हिस्सा रहेको सीजी कर्प ग्लोबलको दाबी छ ।
व्यावसायिक पहुँच, आर्थिक प्रभाव र नीतिगत वृत्तसँगको सम्बन्धले उनलाई सार्वजनिक जीवनमा स्थापित गर्यो । यही पृष्ठभूमिबाट उनी क्रमशः औपचारिक राजनीतितर्फ अघि बढे ।
एमालेबाट संसदीय यात्रा, कांग्रेसमा निरन्तर शक्ति विस्तार
चौधरीको औपचारिक राजनीतिक यात्रा २०६४ सालमा नेकपा एमालेसँग जोडिएपछि सुरु भएको थियो । पहिलो संविधानसभा निर्वाचनपछि उनी एमालेको समानुपातिक सूचीबाट सभासद बने । यसरी उनको संसदीय प्रवेश प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट नभई पार्टीको समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीबाट भएको थियो ।
पछि उनी २०७४ मा कांग्रेस प्रवेश गरेका थिए। लगत्तै उनी मधेसी कोटामा समानुपातिक सांसद पनि भए। कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशनमा मधेशी कोटाबाट केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भएका चौधरीले २ हजार २०६ मत प्राप्त गरेका थिए । पार्टीभित्र समावेशी प्रतिनिधित्वको बाटोबाट केन्द्रीय नेतृत्वमा स्थापित हुँदै आएका उनी अहिले उपसभापतिसम्म पुगेका छन् ।
प्रत्यक्ष चुनावमा सफलता र पराजय
२०७९ सालको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा चौधरी पश्चिम नवलपरासी क्षेत्र नम्बर १ बाट नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारका रूपमा निर्वाचित भएका थिए । यसले उनलाई प्रत्यक्ष जनमतबाट पनि संसदीय प्रतिनिधित्व हासिल गर्न सक्ने नेताका रूपमा स्थापित गर्यो ।
तर २०८२ फागुन २१ मा सम्पन्न भएकाे प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा भने उनी पराजित भए । उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार विक्रम खनालसँग पराजित भएका हुन् । प्रत्यक्ष निर्वाचनमा पराजित भए पनि उनको पार्टीभित्रको राजनीतिक यात्रा भने रोकिएन ।
सुरुमा शेरबहादुर देउवा समूहमा रहेका चौधरी विशेष महाधिवेशनपछि गगन थापा नेतृत्वको समूहमा आबद्ध भए । थापा नेतृत्वको कार्यसमितिमा हाल उपसभापति बनेसँगै उनले संसदीय राजनीतिमा आएको धक्काबीच पार्टी संगठनमा आफ्नो स्थान बलियो बनाएका छन् ।
समावेशी कोटाबाट शीर्ष पदसम्म
कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा समावेशी उपसभापति पदका लागि भएको प्रतिस्पर्धामा चौधरीले १ हजार ७४५ मत प्राप्त गरे । उनका प्रतिस्पर्धी जीवन परियारले १ हजार ६५८, फरमुल्लाह मन्सुरले १ हजार १४४, सीता गुरुङले १ हजार ११२ र रन्जित कर्णले ५६२ मत प्राप्त गरे ।
सम्पत्तिको शक्ति र राजनीतिक पहुँच
फोर्ब्सको सन् २०२५ को सूचीअनुसार चौधरीको सम्पत्ति २ अर्ब १० करोड अमेरिकी डलर थियो । उनी विश्वका अर्बपतिहरूको सूचीमा १ हजार ९८२औँ स्थानमा थिए । उनको नेतृत्वमा रहेको चौधरी ग्रुपको अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक उपस्थितिले उनलाई नेपालका प्रभावशाली उद्योगपतिमध्ये अग्रस्थानमा राखेको छ ।
व्यवसायमा ठूलो आर्थिक सामर्थ्य भएका व्यक्ति राजनीतिमा प्रवेश गर्दा निजी क्षेत्रको अनुभव, लगानी विस्तार र आर्थिक नीतिमा योगदान पुर्याउने सम्भावना रहन्छ । अर्कोतर्फ, आर्थिक शक्ति र राजनीतिक पहुँचबीचको सम्बन्ध, नीतिगत निर्णयमा निजी स्वार्थको सम्भावित प्रभाव तथा जनप्रतिनिधिको जवाफदेहिताबारे प्रश्न उठ्नु पनि स्वाभाविक हो ।
चौधरीको हकमा यी प्रश्न अझ महत्त्वपूर्ण छन्, किनकि उनी उद्योगी, अर्बपति, सांसद र अहिले प्रमुख प्रतिपक्षी राजनीतिक दलका उपसभापति हुन् । उनको राजनीतिक भूमिकाको मूल्याङ्कन पद र सम्पत्तिका आधारमा मात्र होइन, उनले सार्वजनिक नीति, आर्थिक अवसर, रोजगारी र नागरिकको हितमा पुर्याउने योगदानका आधारमा पनि हुनेछ ।
व्यावसायिक सफलतालाई राजनीतिक प्रभावमा रूपान्तरण गर्न सफल चौधरीको यात्रा नेपाली राजनीतिमा आर्थिक शक्ति, समावेशी प्रतिनिधित्व र पार्टीभित्रको समीकरण कसरी एकअर्कासँग जोडिन्छन् भन्ने उदाहरण बनेको छ । अब उनको चुनौती पार्टीको शीर्ष पदमा पुग्नु मात्र होइन, त्यस पदबाट कस्तो राजनीतिक र सार्वजनिक योगदान दिन्छन् भन्ने पनि हो ।
प्रतिक्रिया