अमेरिकामा हवाई सेवा अझै अस्तव्यस्त


३० कात्तिक, काठमाडौं । अमेरिकामा प्राविधिक समस्याका कारण देशभरका विमानस्थलमा उडान रोकिएको घटनाको असर तीन दिन बितिसक्दा पनि सामान्य हुन सकेको छैन । आइतबार मात्रै १० हजारभन्दा बढी उडान रद्द तथा ढिलाइ हुँदा हजारौँ यात्रुले सास्ती खेप्नुपरेको छ ।

उड्डयनसम्बन्धी तथ्याङ्क उपलब्ध गराउने वेबसाइट फ्लाइटअवेयरका अनुसार आइतबार अमेरिकाभर २ हजार ३०० भन्दा बढी उडान रद्द भएका छन् भने करिब ७ हजार ७०० उडान ढिलाइ भएका छन् । यसअघि शनिबार पनि ६ हजार ४०० भन्दा बढी उडान रद्द भएका थिए भने ८ हजारभन्दा बढी उडान निर्धारित समयभन्दा ढिला भएका थिए ।

अमेरिकी यातायातमन्त्री सिन डफीले सोमबारसम्म हवाई सेवा सामान्य अवस्थामा फर्किने अपेक्षा गरेका छन् । यद्यपि विमान र चालक दल निर्धारित स्थानमा नरहेकाले उडान सेवा नियमित हुन थप समय लाग्ने उनको भनाइ छ ।

बीबीसीको अमेरिकी साझेदार सीबीएससँग कुरा गर्दै डफीले विमान र चालक दल आफ्नो निर्धारित स्थानमा नरहेकाले सम्पूर्ण सेवा पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउन समय लाग्ने बताएका छन् ।

शुक्रबार अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) ले प्राविधिक समस्या देखिएपछि देशभरका विमानस्थलबाट हुने उडानमा रोक लगाएको थियो । करिब पाँच घण्टा कायम रहेको उक्त प्रतिबन्धले अमेरिकी हवाई यातायात प्रणालीमा ठूलो अवरोध सिर्जना गरेको थियो ।

सञ्चार नेटवर्कमा आएको समस्याले रोकियो उडान

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार एयर ट्राफिक कन्ट्रोल (एटीसी) प्रणालीमा प्रयोग हुने सञ्चार नेटवर्कमा खराबी आएपछि देशभर उडान रोक्नुपरेको थियो ।

पुराना तामाका तारलाई फाइबर अप्टिक प्रविधिमा रूपान्तरण गर्ने क्रममा नयाँ राउटर जडान गरिएको थियो । अर्कान्सास राज्यको एल डोराडोस्थित एफएएको केन्द्रमा राखिएको उक्त राउटरबाट असामान्य रूपमा ठूलो मात्रामा डाटा प्रवाह भएपछि नेटवर्क प्रभावित भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानले देखाएको छ ।

यातायातमन्त्री डफीका अनुसार उक्त राउटरले प्रत्येक चारदेखि पाँच सेकेन्डमा एक हजारभन्दा बढी कनेक्सन प्रयास गरिरहेको थियो । यसले एयर ट्राफिक कन्ट्रोल केन्द्रहरूको सञ्चार तथा राडार प्रणालीमा समस्या उत्पन्न गराएको थियो ।

समस्या बढ्दै जाँदा विमानका चालक र एयर ट्राफिक कन्ट्रोलरबीचको सञ्चारसमेत प्रभावित हुने अवस्था आएपछि यात्रुको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै एफएएले देशभर उडान रोक्ने निर्णय गरेको थियो ।

एफएएका अनुसार टेक्सासको अमारिलो र अर्कान्सासको एल डोराडोस्थित उपकरणबाट नेटवर्कमा समस्या फैलिएको प्रारम्भिक अनुसन्धानले देखाएको छ । समस्या उत्पन्न गराउने राउटरको प्रसारण क्षमता बन्द गरिएको छ । साथै, सावधानीस्वरूप त्यस्तै प्रकृतिका अन्य करिब ६० वटा राउटरमा पनि उक्त सुविधा निष्क्रिय पारिएको छ ।

तर प्राविधिक खराबीको वास्तविक कारण तथा यसमा उपकरणको त्रुटि वा जडान गर्ने ठेकेदार कम्पनीको कमजोरीमध्ये कुन जिम्मेवार थियो भन्ने अझै खुलेको छैन ।

साइबर आक्रमण भएको प्रमाण भेटिएन

अमेरिकी अधिकारीहरूले घटनाको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा साइबर आक्रमण वा बाह्य हस्तक्षेपको कुनै प्रमाण फेला नपरेको बताएका छन् ।

यातायातमन्त्री डफीले पनि उक्त समस्या साइबर आक्रमणका कारण भएको प्रमाण नरहेको स्पष्ट पारेका छन् । एफएए र नेटवर्क सेवा प्रदायक कम्पनी एलथ्रीह्यारिसले घटनाबारे विस्तृत अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।

शुक्रबार उडान रोक्ने निर्णय हुँदा अमेरिकी आकाशमा ३ हजार ५०० भन्दा बढी विमान उडिरहेका थिए । अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार ती सबै विमानलाई सुरक्षित रूपमा अवतरण गराइएको थियो ।

उडान अवरुद्ध भएपछि केही विमानलाई वैकल्पिक विमानस्थलमा अवतरण गराइएको थियो भने केहीले आफ्नो गन्तव्यसम्मको यात्रा पूरा गरेका थिए । विमानस्थलमा रहेका यात्रु भने घण्टौँसम्म अलपत्र परेका थिए । कतिपय यात्रु विमानभित्रै रोकिएका थिए भने केहीले विमानस्थलमै रात बिताउनुपरेको थियो ।

यसको प्रभाव अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा समेत परेको थियो । युरोप र बेलायतबाट अमेरिका आउने तथा अमेरिकाबाट अन्य देशतर्फ जाने केही उडानसमेत रद्द भएका थिए ।

हवाई प्रणाली सुधार गर्न ५० अर्ब डलर आवश्यक

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले देशको हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणाली आधुनिकीकरण गर्न थप बजेट उपलब्ध गराउन कंग्रेससँग आग्रह गरेका छन् ।

आइतबार सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत उनले अहिले प्रयोग भइरहेका हवाई नियन्त्रण प्रणालीका धेरै उपकरण ५० वर्ष पुराना रहेको उल्लेख गर्दै तिनको एकैपटक आधुनिकीकरण गर्नुपर्ने बताएका छन् ।

यातायातमन्त्री डफीले पनि एटीसी प्रणालीको पूर्ण स्तरोन्नतिका लागि ५० अर्ब डलर आवश्यक पर्ने बताएका छन् । यसअघि उनले ३० अर्ब डलरको बजेट माग गरेका थिए ।

सन् २०२५ मा अमेरिकी कंग्रेसले हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणाली सुधारका लागि १२ अर्ब ५० करोड डलर स्वीकृत गरेको थियो । तर उक्त रकममध्ये करिब ११ अर्ब डलर खर्च हुन बाँकी रहेको भन्दै विपक्षी डेमोक्रेटिक सांसदहरूले थप बजेट मागको औचित्यमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।

डफीले भने यसअघि स्वीकृत रकम निश्चित पूर्वाधार सुधारका लागि मात्रै छुट्याइएको र हवाई क्षेत्र व्यवस्थापन गर्ने नयाँ सफ्टवेयर निर्माणका लागि पर्याप्त नभएको बताएका छन् ।

पुरानो प्रविधि, उपकरणमा देखिने समस्या र एयर ट्राफिक कन्ट्रोलरको अभाव अमेरिकी उड्डयन क्षेत्रका पुरानै चुनौती हुन् । पछिल्लो प्राविधिक अवरोधले हवाई यातायात प्रणालीको आधुनिकीकरणको आवश्यकतालाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ ।