डडुवाका किसानको फेरिएको दैनिकी: पहिले किनेर खान्थे, अहिले बिक्री गरेर कमाउँछन्

काठमाडौं, भदौ १८ । म्याग्दीको बेनी नगरपालिका–५ डडुवाकी मनकुमारी भण्डारीले यो याममा दुईवटा प्लास्टिक टनेलबाट ५० हजार रुपैयाँको भेडेखुर्सानी (क्याप्सिकम) बिक्री गरिन्। ‘एटुजेड’ कृषि फार्मकी सञ्चालक भण्डारी भेडेखुर्सानी सकिएपछि अब गोलभेँडा र रायोसाग लगाउने योजनामा छिन्।

बसाइँसराइ, वैदेशिक रोजगारीका कारण कृषि मजदुरको अभाव, बाँदरको सास्ती र बढ्दो लागतका कारण परम्परागत खाद्यबाली खेती गर्न कठिन भइरहेका बेला व्यावसायिक तरकारीखेतीले घरव्यवहार चलाउन सजिलो भएको उनको अनुभव छ।

बेनी नगरपालिकाको माथिल्लो भेगमा पर्ने डडुवाका बासिन्दा दशकअघिसम्म खेतबारीमा परम्परागत रूपमा धान, गहुँ, मकै र कोदोखेती गर्दथे। आठ वर्षअघि स्थानीय हराभरा कृषि सहकारी संस्थाको आयोजनामा कास्की र पर्वतका तरकारी फार्म अवलोकन गरेपछि उनीहरूले खेती गर्ने शैली बदलेका हुन्।

अगुवा कृषक मोहनबहादुर भण्डारीका अनुसार सहकारीको त्यो भ्रमण डडुवावासीका लागि ‘टर्निङ पोइन्ट’ बन्यो। “भ्रमणलगत्तै तत्कालीन कृषि ज्ञान केन्द्रमार्फत प्लास्टिक टनेलको कार्यक्रम आयो,” भण्डारी सम्झन्छन्, “परीक्षणका लागि मैले खेतमा बनाएका दुईवटा टनेलमा गोलभेँडा खेती सफल भयो। त्यसपछि अरूले पनि सिको गरे। अहिले सिङ्गो गाउँमा करिब ५० वटा टनेल बनेका छन्।”

करिब ७५ हजार रुपैयाँको लागतमा तयार हुने एउटा टनेलभित्र एक याममै एक लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने किसानहरू बताउँछन्। “पहिले तरकारी किनेर खाने डडुवाका बासिन्दा अहिले बेचेर नगद भित्र्याउँछन्,” भण्डारीले भने, “अहिले २० जनाभन्दा बढी किसानले व्यावसायिक रूपमा खेती गरिरहेका छौँ।”

वैदेशिक रोजगारीका क्रममा करिब एक दशक बहराइन बिताएका भण्डारी आफैँले अहिले नौवटा टनेलमा गोलभेँडा लगाएका छन्। किसानहरूले टनेलमा गोलभेँडाका साथै यामअनुसार भेडेखुर्सानी, काँक्रो, सिमी, साग, मुला, गाजर र भन्टाखेती गर्छन्।

डडुवामा ६५ घरधुरीको बसोबास छ। केही परिवार बेनी तथा पोखरा बसाइँ सरे पनि गाउँमा रहेका प्रायः सबैले तरकारीखेती रोजेका छन्। यहाँ उत्पादित तरकारी बेनी र पोखराका बजारसम्म पुग्छ।

तर, सम्भावनाका बीच चुनौती पनि उत्तिकै छन्। पुलाचौर हुँदै डडुवा जोड्ने कच्ची सडकमा ढुवानीको समस्या, सिँचाइको अभाव, प्राविधिक सहयोगको कमी र बिचौलियाका कारण उचित मूल्य नपाउने गुनासो किसानको छ। बजारमा उपभोक्ताले प्रतिकिलो १२० रुपैयाँसम्म तिर्ने गोलभेँडा किसानले आधा मूल्य अर्थात् ६० रुपैयाँमा बेच्नुपर्ने बाध्यता छ।

कृषि विकास कार्यालय म्याग्दीका प्रमुख सञ्जिव बाँस्तोला डडुवा गाउँ पछिल्लो समय व्यावसायिक तरकारीखेतीको ‘नमुना’ बन्दै गएको बताउँछन्। कार्यालयले साना सिँचाइ कार्यक्रममार्फत पोखरी निर्माण, प्लास्टिक घर र यान्त्रिक हलोमा अनुदान उपलब्ध गराउँदै आएको उनले जानकारी दिए।

यस्तै, बेनी नगरपालिका–५ का वडाध्यक्ष गोविन्द बानियाँले बेनीदेखि पुलाचौरसम्मको सडक पक्की भइसकेको र यसपालि पुलाचौरदेखि नयाँगाउँ खण्ड स्तरोन्नति गर्ने तयारी भइरहेको बताए। किसानले उत्पादन गरेका तरकारी, फलफूल र पशुजन्य उपजको सहज बजारीकरणका लागि बेनीमा कृषि बजार सञ्चालनको तयारी भइरहेको पनि उनको भनाइ छ।