काठमाडौँ । तिब्बत क्षेत्रबाट अचानक उर्लिएर आएको भीषण बाढीले रसुवास्थित भोटेकोशी नदी क्षेत्रमा ठूलो त्रास फैलाएको छ। जलसतह अस्वाभाविक रूपमा बढेपछि राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवनसम्मका तटीय बासिन्दालाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा जान सार्वजनिक अपिल गरेको छ।
हिमताल फुटेको आशङ्का र प्राविधिक आयम अचानक नदीको सतह अत्यधिक माथि उठ्नु, गहिरो लेदो र ठूला ढुङ्गा-मुढासहितको बहाव देखिनुले स्थानीयस्तरमा तिब्बततर्फ हिमताल फुटेको हुनसक्ने बलियो आशङ्का गरिएको छ।
- हिमाली संवेदनशीलता: भोटेकोशीको उद्गमस्थल तिब्बती पठारमा धेरै साना-ठूला हिमतालहरू छन्। जलवायु परिवर्तनका कारण ती तालहरूमा पानीको मात्रा बढी भई फुट्ने जोखिम निरन्तर बढ्दो छ।
- पुष्टिको चुनौती: सीमापार क्षेत्रमा घटेका प्राकृतिक घटनाको तल्लो तटीय देशमा तत्काल आधिकारिक सूचना नपुग्दा यस्ता बाढी हिमताल फुटेरै आएको हो वा पहिरोले नदी थपिएर फुटेको हो भन्ने पुष्टि हुन समय लाग्छ।
नदी प्रणाली र तटीय जोखिमको दायरा रसुवाको भोटेकोशी नदी पवित्र गोसाइँकुण्डबाट उत्पत्ति हुने घट्टेखोलासँग धुन्चे नजिकै मिसिएपछि त्रिशूली नदीमा रूपान्तरण हुन्छ। त्रिशूली नेपालको मध्य क्षेत्रको प्रमुख जलप्रणाली मात्र नभई नारायणी नदीको मुख्य सहायक नदी पनि हो। यही नदी भारत प्रवेश गरेपछि ‘गण्डक’ र अन्ततः ‘गङ्गा’ नदीमा मिसिन्छ।
यस भौगोलिक संरचनाका कारण तिब्बतमा हुने सानो प्राकृतिक फेरबदलको असर नेपालका आधा दर्जन जिल्ला हुँदै तल्लो तटीय भारतसम्म पुग्छ।
पूर्वाधार र बस्तीको अवस्था
- जलविद्युत् आयोजना: भोटेकोशी र त्रिशूली नदी कोरिडोरमा निर्माण भएका तथा निर्माणाधीन आधा दर्जनभन्दा बढी जलविद्युत् आयोजना उच्च जोखिममा परेका छन्।
- यातातयात र व्यापार: नेपाल-चीन जोड्ने रसुवागढी नाका र मितेरी पुल वरपरका पूर्वाधारमा कटानको खतरा बढेको छ।
- जनजीवन: धादिङ, गोरखा र चितवनका देवघाट तथा नारायणी तटीय क्षेत्रसम्म पानीको वेग पुग्ने भएकाले मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न प्रहरी-प्रशासन खटिएको छ।
सीमापारबाट बगेर आउने यस्ता अचानक बाढीले नेपाल र चीनबीच तत्काल सूचना आदानप्रदान गर्ने ‘रियल-टाइम’ पूर्वसूचना प्रणालीको अपरिहार्यतालाई पुनः उजागर गरेको छ। आधिकारिक पुष्टि हुन बाँकी रहे पनि पूर्वतयारी र सतर्कता नै अहिलेको मुख्य प्राथमिकता हुनुपर्छ।
प्रतिक्रिया