काठमाडौँ । बैंकिङ प्रणालीमा लगानीयोग्य रकम (तरलता) लगातार थुप्रिने र कर्जाको माग अपेक्षाकृत विस्तार हुन नसकेपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले बजारबाट ठूलो परिमाणमा निक्षेप खिच्ने रणनीतिलाई निरन्तरता दिएको छ। केन्द्रीय बैंकले सोमबार ६० दिनको अवधिका लागि ३५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन उपकरण बोलकबोल निष्कासन गरेको छ। यस कदमलाई बैंकिङ क्षेत्रमा चुलिएको तरलताको चाप नियन्त्रण गरी अल्पकालीन ब्याजदरमा आउने तीव्र गिरावट रोक्ने मौद्रिक प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
निक्षेप संकलन उपकरणको कार्यढाँचा र सर्तहरू
भदौ २२ गते दिउँसो ३ बजेसम्म खुला रहने यस बोलकबोलमार्फत खिचिने रकमको सावाँ तथा ब्याज भुक्तानी २०८३ कात्तिक २० गते गरिनेछ। राष्ट्र बैंकले निक्षेप संकलनलाई व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी बनाउन दायरा र सर्तहरू तोकेको छ:
- सहभागी संस्थाहरू: नेपाल राष्ट्र बैंकबाट ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका इजाजतपत्र प्राप्त बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू मात्र यस बोलकबोल प्रक्रियामा सहभागी हुन पाउनेछन्।
- बोलकबोल सीमा: संस्थाहरूले न्यूनतम १० करोड रुपैयाँ र १० करोडले भाग जाँदा निःशेष भाग जाने गरी अधिकतम आह्वान रकम (३५ अर्ब रुपैयाँ) सम्म बोलकबोल गर्न सक्नेछन्।
- दर निर्धारण र बाँडफाँड: ब्याजदर खुला बोलकबोल (बहुब्याजदर) मार्फत निर्धारण हुनेछ। सहभागीले जम्मा गर्न चाहेको रकम र ब्याजदर (दशमलवपछिको चार अङ्कसम्म) प्रस्ताव गर्नुपर्नेछ। आह्वान रकम बाँडफाँड गर्दा सबैभन्दा कम ब्याजदर प्रस्ताव गर्ने संस्थालाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिनेछ।
- धितो उपयोग सुविधा: निक्षेपवापत् प्राप्त हुने यो उपकरणलाई नेपाल राष्ट्र बैंकबाहेक अन्य बैंक तथा वित्तीय संस्थामा धितोका रूपमा प्रयोग गरी अल्पकालीन कर्जा लिन सकिने सुविधा दिइएको छ।
अहिले बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेप संकलनको तुलनामा कर्जाको प्रवाह सुस्त छ। यस्तो अवस्थामा बजारमा अत्यधिक तरलता छाड्दा अन्तरबैंक ब्याजदर र ट्रेजरी बिलको प्रतिफल दर अत्यधिक तल्लो विन्दुमा ओर्लिने जोखिम रहन्छ। राष्ट्र बैंकको यो ६० दिने मौद्रिक हस्तक्षेपले मुख्य गरी तीनवटा वित्तीय लक्ष्य राखेको देखिन्छ:
अल्पकालीन ब्याजदरको स्थायित्व:
बजारबाट ३५ अर्ब रुपैयाँ ६० दिनका लागि बाहिर्याउँदा अल्पकालीन ब्याजदर प्रणालीमा थप गिरावट आउन पाउँदैन, जसले वित्तीय बजारमा एक किसिमको सन्तुलन कायम गर्छ।
निष्क्रिय पूँजीको व्यवस्थापन:
कर्जा प्रवाह हुन नसकेर बैंकहरूमा थन्किएको रकमलाई केन्द्रीय बैंकमा सुरक्षित राखेर बैंकहरूले अल्पकालीन ब्याज आम्दानी प्राप्त गर्ने अवसर पाउँछन्।
द्वितीयक बजार तरलता:
यस उपकरणलाई अन्य वित्तीय संस्थामा धितो राख्न पाइने सुविधाले बैंकहरूलाई आवश्यक परेको समयमा आपत्कालीन तरलता व्यवस्थापन गर्न थप लचकता प्रदान गर्छ।
समग्रमा, कर्जाको माग पुरानै लयमा नफर्किउन्जेल राष्ट्रबैंकले निक्षेप संकलन उपकरण र रिपो/रिभर्स रिपो जस्ता औजारहरू प्रयोग गरेर प्रणालीगत तरलता र ब्याजदरको अन्तरलाई सन्तुलनमा राख्ने रणनीति कायमै राख्ने संकेत देखिन्छ।
प्रतिक्रिया