ईभीको भ्रम र यथार्थ:स्मार्ट ढोकाभित्र लुकेको ज्यानको जोखिम

चितवनको भरतपुरमा गुडिरहेको ईभी (विद्युतीय गाडी) मा आगलागी हुँदा चालकको गाडीभित्रै मृत्यु भएको थियो भने यसअघि पनि ईभी गाडीमा आगलागी भएका घटनाहरु छन्।  यो समस्या नेपालमा मात्र नभएर इलेक्ट्रोनिक डोर लक (Electronic Door Lock) भएका विश्वका जुनसुकै आधुनिक गाडीमा पनि हुन सक्छ। धेरैजसो विद्युतीय गाडीमा आगो लाग्दा वा दुर्घटना हुँदा ढोका नखोलिने प्राविधिक कारणले मानिसको मृत्यु हुने गरेको छ।

विद्युतीय गाडी (EV) मा आगो लाग्नुको मुख्य कारण यसमा प्रयोग हुने लिथियम-आयन ब्याट्रीमा हुने ‘थर्मल रनअवे’ (अत्यधिक तातेर नियन्त्रण बाहिर जाने प्रक्रिया) हो, जुन प्रायः सडकका खाल्डाखुल्डी वा ढुङ्गामा गाडीको तल्लो भाग ठोक्किएर ब्याट्री प्याकभित्र सर्ट-सर्किट हुँदा वा ब्याट्री उत्पादनकै बेला भएको प्राविधिक त्रुटिका कारण हुन सक्छ।

यसका साथै, ब्याट्रीको तापक्रम सन्तुलन मिलाउने BMS सफ्टवेयर फेल हुनु, अत्यधिक गर्मीमा लगातार फास्ट चार्ज गर्दा ब्याट्री ओभरहिट हुनु, ब्याट्रीभित्र पानी पस्नु र गाडी किनेपछि बाहिर पसलमा गएर जथाभाभी थप इलेक्ट्रोनिक सामान वा वायरिङ परिमार्जन गर्दा सर्ट-सर्किट भई अचानक आगलागी हुने गर्दछ। मुख्य ब्याट्रीमा जतिसुकै पावर बाँकी भए पनि ढोकाको लक खोल्ने कमाण्ड दिने १२ भोल्टको प्रणाली नै नष्ट भयो भने ढोकाहरू कतैबाट पनि खुल्दैनन्। ९५ प्रतिशतभन्दा बढी ईभी गाडीका अत्याधुनिक ढोका, सेन्सर र इलेक्ट्रिक ह्यान्डलहरू गाडीमा हुने सानो १२-भोल्ट (12V) को ब्याट्रीबाट चल्छन्। जब गाडीमा सर्ट-सर्किट वा गम्भीर आगलागी हुन्छ, यो विद्युत प्रणाली तुरुन्तै ठप्प  हुन सक्छ । पावर काटिएपछि ढोका खोल्ने स्विच वा सेन्सरले काम गर्दैनन्। गाडी गुडिरहेका बेला स्वतः लक (Auto-lock) भएका ढोकाहरू विद्युत नहुँदा लक अवस्थामै रोकिन्छन्।

के ईभीमा ढोका खोल्ने अन्य विकल्प हुँदैन ? पक्कै हुन्छन् ।

प्रत्येक इलेक्ट्रोनिक ढोकामा ‘म्यानुअल रिलिज’ (Manual Emergency Release) अनिवार्य हुन्छ। यसले बिना बिजुली, केवल एउटा फलामको तार वा लिभरको मद्दतले मेकानिकल रूपमा ढोका खोल्छ। तर, यी म्यानुअल ह्यान्डलहरू लुकेका वा भिन्न ठाउँमा (जस्तै: ढोकाको खल्तीभित्र, सिटको मुनि, वा एउटा कभरभित्र) राखिएका हुन्छन्। आपतकालीन समयमा, अत्याधिक धुवाँ र डर (Panic) का कारण चालक वा यात्रीले उक्त लुकेको ह्यान्डल भेटाउन सक्दैनन्।

यदि तपाईं ईभी वा इलेक्ट्रोनिक ढोका भएको कुनै पनि नयाँ गाडी चलाउनुहुन्छ भने तपाईंलाई म्यानुअल रिलिजबारे पूर्व ज्ञान हुन जरुरी छ,  मतलब विद्युत नहुँदा भित्रबाट ढोका कसरी खोल्ने भन्ने कुराको पूर्व-अभ्यास गर्दा राम्रो हुन्छ। गाडीको क्याबिनभित्र सजिलै हात पुग्ने ठाउँमा विन्डो क्र्यासर (शिशा फुटाउने औजार) को व्यवस्था गरेर पनि आपत परेको बेला सिसा फुटाएर निस्किन सकिन्छ ।

अतः ईभीमा आगलागी वा दुर्घटना हुँदा १२ भोल्टको विद्युतीय प्रणाली ठप्प भई ढोका थुनिने र ज्यान जाने जोखिम हुने भएकाले चालक तथा यात्रुले म्यानुअल रिलिज र आपत्कालीन औजारको प्रयोगबारे पूर्वतयारी राख्नु अत्यावश्यक छ।