नेपाली राजनीतिमा एउटा सपनाको बीजारोपण भएको ७७ वर्ष बितेको छ। वि.सं. २००६ सालमा पुष्पलाल श्रेष्ठको नेतृत्वमा स्थापित कम्युनिस्ट पार्टीले जुन परिवर्तनको मार्गचित्र कोरेको थियो, त्यसले आजको नेपालको जग बसाल्न निर्णायक भूमिका खेल्यो । राणा शासनको अन्त्यदेखि संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्मको यात्रामा रातो झण्डाले बोकेको समानता र न्यायको भाष्य केवल राजनीतिक नारा मात्र थिएन, बरु यो त नेपाली समाजको रूपान्तरणको प्रमुख इन्जिन थियो।
तर, इतिहासको यो गौरवशाली मोडमा उभिएर समीक्षा गर्दा एउटा कूटनीतिक तर गम्भीर प्रश्न खडा भएको छ -के हाम्रो आन्दोलन विगतको गौरवमै सीमित रहनेछ कि यसले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र नयाँ पुस्ता (Gen-Z) को युगलाई नेतृत्व गर्ने साहस राख्नेछ?
१. विरासतको जग र रूपान्तरणको आवश्यकता
सात दशक लामो आन्दोलनले नेपाली जनतालाई नागरिक बनाउन र उनीहरूको अधिकार स्थापित गर्न अभूतपूर्व सफलता हासिल गर्यो। सामन्तवादको जाँतोमा पिसिएका किसान र मजदुरलाई राज्यको मालिक बनाउने संकल्प नै यो आन्दोलनको प्राण थियो। तर, प्राप्त उपलब्धिहरूको संस्थागत गर्ने क्रममा कतै हामी सैद्धान्तिक जडता र सांगठनिक औपचारिकतामा मात्र त अल्झिएका छैनौँ?
आजको समयले हामीबाट केवल क्रान्तिकारी इतिहासको वर्णन होइन, बरु क्रान्तिकारी भविष्यको स्पष्ट खाका खोजिरहेको छ। विरासतले हामीलाई आधार दिन्छ, तर भविष्य निर्माणका लागि समयको गतिसँगै विचारलाई अपग्रेड गर्नु अनिवार्य छ।
२. जेनजी (Gen-Z): नयाँ पुस्ताको आशा र संशय
आजको नयाँ पुस्ता, अर्थात् जेनजी पुस्ता, सूचना र प्रविधिको यस्तो युगमा हुर्किएको छ जहाँ विचारको श्रेष्ठता केवल भाषणबाट होइन, डेलिभरी र रिजल्टबाट प्रमाणित हुनुपर्छ। यो पुस्ता सीमाविहीन संसारमा प्रतिस्पर्धा गर्न चाहन्छ।
अवसरको राजनीति: उनीहरूलाई ५० वर्षअघिको इतिहासप्रति सम्मान त छ, तर उनीहरूको मुख्य चासो भनेको वर्तमानको अवसर र भविष्यको सुनिश्चितता हो।
मुद्दामा आधारित संलग्नता: जलवायु परिवर्तन, डिजिटल अधिकार र लैङ्गिक समानता जस्ता समकालीन मुद्दामा यो पुस्ता बढी संवेनशील छ। यदि कम्युनिष्ट आन्दोलनले यी मुद्दाहरूलाई आफ्नो मूल मार्गचित्रमा कूटनीतिक चातुर्यताका साथ समावेश गर्न सकेन भने, नयाँ पुस्तासँगको भावनात्मक सम्बन्ध कमजोर हुने जोखिम रहन्छ।
३. एआई (AI) र चौथो औद्योगिक क्रान्ति: नयाँ वर्ग संघर्ष
मार्क्सले भौतिक श्रम र उत्पादनका साधनको व्याख्या गर्दा आजको डिजिटल युगको कल्पना सायदै गरिएको थिए होलान् । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) ले श्रमको प्रकृति र उत्पादनको सम्बन्धलाई पूरै बदलिदिएको छ।
डेटा पुँजीवाद: अबको शोषण जमिन वा कलकारखानामा मात्र सीमित छैन, यो त डेटा र अल्गोरिदम को नियन्त्रणमार्फत भइरहेको छ।
हाम्रो कार्यदिशा: एआईले सिर्जना गर्ने सम्भावित बेरोजगारी र प्रविधिको एकाधिकार विरुद्ध लड्न एउटा नयाँ डिजिटल कम्युनिस्ट भाष्य आवश्यक छ। प्रविधिलाई पुँजीपतिको शोषणको हतियार बन्न नदिएर, यसलाई आम जनताको जीवनस्तर सुधार्ने साझा सम्पत्तिको रूपमा विकास गर्नु नै हाम्रो अबको कूटनीतिक र राजनीतिक सफलता हुनेछ।
४. निष्कर्ष: समृद्धिका लागि वैचारिक रिबुट
७७ वर्षको यो यात्रा केवल एउटा उत्सव मनाउने समय होइन, यो त गम्भीर आत्मालोचना र भविष्यको संकल्प गर्ने अवसर हो। हामीले हँसिया–हथौडाको गौरवमय विरासतलाई शिरमा राख्दै गर्दा, हातमा डिजिटल साँचो बोक्ने पुस्ताको सपनालाई पनि हृदयङ्गम गर्नुपर्छ।
कम्युनिष्ट हुनुको अर्थ इतिहासमा अड्किनु होइन, बरु भविष्यको सबैभन्दा आधुनिक र प्रगतिशील विचारको संवाहक हुनु हो। यदि हामीले आफूलाई सिस्टम रिबुट गरेर एआईको गति र जेनजीको अपेक्षासँग जोड्न सक्यौँ भने मात्र नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनले अर्को शताब्दीको पनि नेतृत्व गर्नेछ।
(लेखक निश्चल सन्जेल अखिल क्रान्तिकारी सिन्धुपाल्चोकका अध्यक्ष हुन् ।)
प्रतिक्रिया