६ वर्षपछि भारत–चीनबिच सीधा हवाई सेवा सुरु हुँदै

नयाँ दिल्ली  । चीनले भारतसँगको प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्क पुनः सुरु गर्ने भएको छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको भारत भ्रमणको पूर्व सन्ध्यामा चाइना सदर्न एयरलाइन्सले आगामी २१ सेप्टेम्बरदेखि ग्वाङ्झाउ–नयाँ दिल्लीबिच नियमित यात्रुवाहक उडान पुनः सुरु गर्ने घोषणा गरेको हो ।

कोभिड–१९ महामारी र त्यसपछि भारत–चीनबिच बढेको सीमा तथा कूटनीतिक तनावका कारण करिब ६ वर्षदेखि प्रभावित रहेको प्रत्यक्ष हवाई सेवा पुनः सुरु हुनुलाई दुई देशबिचको सम्बन्धमा आएको क्रमिक सुधारको सङ्केतका रूपमा हेरिएको छ ।

चाइना सदर्नका अनुसार नयाँ दिल्ली उडान सुरु भएपछि दक्षिण एसियामा उसका आठ वटा आउने–जाने मार्गमा प्रत्येक साता १०० भन्दा बढी उडान सञ्चालन हुनेछन् ।

यसबाट भारत र चीनबिच व्यापार, पर्यटन तथा मानिसहरूको आवतजावत सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ । लामो समयपछि प्रत्यक्ष उडान सुरु हुँदा यात्रुहरूलाई तेस्रो देश हुँदै जोडिने उडानमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था पनि कम हुनेछ ।

२०२० पछि रोकिएको थियो प्रत्यक्ष उडान

भारत र चीनबिचको नियमित हवाई सम्पर्क सन् २०२० मा कोरोना महामारी फैलिएपछि ठप्प भएको थियो । महामारी नियन्त्रणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा लगाइएको प्रतिबन्ध हटेपछि पनि दुई देशबिचको प्रत्यक्ष यात्रुवाहक उडान तत्काल सामान्य हुन सकेन ।

यसको मुख्य कारण भारत र चीनबिच बढेको राजनीतिक तथा सीमा तनाव थियो । सन् २०२० को जुनमा लद्दाखको गलवान उपत्यकामा भारतीय र चिनियाँ सैनिकबिच भएको हिंसात्मक झडपपछि दुई देशको सम्बन्धमा गम्भीर तनाव उत्पन्न भएको थियो । त्यसको असर व्यापार, लगानी, पर्यटन र मानिसहरूको आवत जावतमा समेत परेको थियो ।

कोभिड महामारी सकिएपछि अन्य देशसँग भारत र चीनको हवाई सम्पर्क विस्तार हुँदै गए पनि दुई देशबिच प्रत्यक्ष यात्रुवाहक उडान लामो समयसम्म पुनः सुरु हुन सकेन ।

यस्तो अवस्थामा ग्वाङ्झाउ–नयाँ दिल्ली उडान पुनः सुरु गर्ने निर्णयलाई केवल हवाई सेवा बहालीका रूपमा मात्र नभई भारत–चीन सम्बन्धमा बिस्तारै बढ्दै गएको व्यावहारिक सहकार्यको सङ्केतका रूपमा समेत हेरिएको छ ।

सी चिनफिङको भारत भ्रमणको पूर्व सन्ध्यामा घोषणा

चाइना सदर्नको यो घोषणा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको भारत भ्रमणको पूर्व सन्ध्यामा आएको हो । भारत र चीनबिच पछिल्ला वर्षमा सीमा तनाव कम गर्ने, उच्चस्तरीय संवाद बढाउने र द्विपक्षीय सम्बन्धलाई क्रमशः सामान्य अवस्थामा फर्काउने प्रयास हुँदै आएका छन् ।

यही क्रममा सीको भारत भ्रमणलाई महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ । उनी करिब सात वर्षपछि भारत भ्रमणमा आउँदैछन् । 

शीर्ष तहमा हुने राजनीतिक संवादले तत्काल सबै समस्या समाधान नगरे पनि व्यापार, पर्यटन, यातायात र जनस्तरको सम्पर्क पुनः विस्तार गर्न वातावरण बनाउन सक्छ । त्यसैले चाइना सदर्नको प्रत्यक्ष उडान पुनः सुरु गर्ने घोषणा भारत–चीन सम्बन्धमा देखिएको ‘नरमपन’ को व्यावहारिक सङ्केतका रूपमा पनि हेरिएको छ ।

व्यापार र पर्यटनलाई पनि फाइदा

नियमित प्रत्यक्ष उडान सुरु भएपछि चीन जाने भारतीय यात्रु तथा भारत आउने चिनियाँ व्यवसायी, पर्यटक र अन्य यात्रुलाई सहज हुनेछ । विशेष गरी दुई देशबिच व्यापारिक सम्बन्ध विस्तार गर्न हवाई सम्पर्कको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । प्रत्यक्ष उडानले यात्राको समय घटाउनुका साथै अन्य विमानस्थलमा उडान परिवर्तन गर्नुपर्ने झन्झट पनि कम गर्छ ।

भारत र चीन एसियाका दुई ठुला अर्थतन्त्र हुन् । दुवै देशबिच व्यापारिक सम्बन्ध ठुलो भए पनि पछिल्ला वर्षमा राजनीतिक तनावका कारण आर्थिक तथा जनस्तरीय सम्पर्कमा असर परेको थियो । हवाई सम्पर्कको पुनःस्थापनाले त्यसमा सुधार ल्याउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

सम्बन्ध सामान्य बनाउने प्रयासको अर्को कडी

भारत र चीनबिच सीमा विवाद अझै पूर्ण रूपमा समाधान भइसकेको छैन । त्यसैले एउटा उडान सुरु हुँदैमा दुई देशबिचका सबै समस्या अन्त्य भएको निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन । तर प्रत्यक्ष हवाई सेवा, उच्चस्तरीय भ्रमण, व्यापारिक संवाद र जनस्तरको आवतजावत पुनः बढ्नुले सम्बन्धलाई व्यावहारिक बाटोमा फर्काउन सहयोग गर्न सक्छ ।

यस अर्थमा छ वर्षपछि ग्वाङ्झाउ–नयाँ दिल्ली प्रत्यक्ष उडानको पुनः सुरुआत केवल दुई सहरबिचको हवाई सम्पर्क होइन, भारत र चीनबिच रोकिएको सम्पर्कको एउटा महत्त्वपूर्ण कडी पुनः जोडिनु पनि हो ।

सी चिनफिङको भारत भ्रमण र त्यससँगै प्रत्यक्ष हवाई सेवा पुनः सुरु हुने घटनाले आगामी दिनमा दुई एसियाली शक्तिबिचको सम्बन्ध कता जान्छ भन्ने विषयमा थप चासो बढाएको छ ।