मनसुनी फेरबदल र जलसतहः आगामी तीन दिन देशका कुन-कुन नदीमा छ बाढीको जोखिम ?

काठमाडौँ । जलमौसममा आएको तीव्र उतारचढावसँगै जलतटीय क्षेत्रमा बाढीको त्रास पुनः ब्युँझिएको छ। बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले जारी गरेको पछिल्लो बुलेटिनअनुसार आगामी तीन दिन देशका अधिकांश प्रमुख तथा साना नदीहरूमा जलसतह साविकभन्दा उल्लेख्य रूपमा बढ्नेछ। हाललाई कोशी, नारायणी, बागमती, कर्णाली र महाकाली जस्ता ठूला नदी प्रणाली तथा तिनका सहायक नदीहरूमा बहाव सतर्कता तहभन्दा तलै रहे पनि तटीय क्षेत्र जोखिममुक्त भने छैनन्।

देशका मुख्य चारवटै ठूला जलाधार क्षेत्र र मध्यपहाडी तथा तराईका साना नदीहरूमा आउँदो ७२ घण्टाभित्र हुनसक्ने सम्भावित बाढीको अवस्थालाई निम्नानुसार वर्गीकरण गर्न सकिन्छ।

उल्लेख्य जलसतह बढ्ने प्रमुख नदीहरू

महाशाखाको विश्लेषणअनुसार देशका पूर्वी, मध्य र पश्चिमी जलाधारका मुख्य नदीहरूमा जलसतह तीव्र रूपमा उकालो लाग्नेछ।

• कोशी जलाधार: सप्तकोशी (चतरा), तमोर (त्रिवेणी), अरूण (सिम्ले), दुधकोशी (रबुवाबजार), तामाकोशी (बुस्ती) र सुनकोशी (हम्पचुवार)।
• नारायणी जलाधार: नारायणी (देवघाट), त्रिशुली (बेत्रावती), बुढीगण्डकी (आरुघाट), मर्स्याङ्दी (विमलनगर), सेती (दमौली) र कालिगण्डकी (कुमालगाउँ)।
• कर्णाली र महाकाली जलाधार: कर्णाली (चिसापानी र असाराघाट), भेरी (समजिघाट), पश्चिम सेती (दिपायल) र महाकाली (पारिगाउँ)।
• अन्य प्रमुख नदी: पूर्वको कन्काई नदी (मैनाचुली)।

सामान्य रूपमा जलसतह बढ्ने नदी क्षेत्र

केही नदीहरूमा भने तत्कालै ठूलो बाढीको खतरा नदेखिए पनि बहाव क्रमशः बढ्दै जाने पूर्वानुमान छ। कमला (वेलसोत), बागमती (पधेरादोभान), पूर्वी राप्ती (रजैया), पश्चिम राप्ती (कुसुम) र बबई (चेपाङ) नदीमा आगामी तीन दिन बहाव सामान्य रूपमा बढ्नेछ।

साना नदी र खहरेमा आकस्मिक बाढीको खतरा

ठूला नदीको तुलनामा साना नदी र खहरेहरूमा आकस्मिक बाढीको मध्यम जोखिम उच्च छ। विशेषगरी काठमाडौँ उपत्यकाका तीनै जिल्ला (काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर) सहित ४० भन्दा बढी जिल्लाहरू भई बहने साना नदीहरूमा बहाव अचानक उकालो लाग्नेछ।

पूर्वी तथा मध्य पहाडी जिल्लाहरू (ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, तेह्रथुम, पाँचथर, इलाम, धनकुटा, झापा, मोरङ, खोटाङ, उदयपुर, ओखलढुङ्गा, भोजपुर, दोलखा, काभ्रेपलान्चोक, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ), गण्डकी प्रदेशका जिल्लाहरू (गोरखा, तनहुँ, लमजुङ, कास्की) तथा पश्चिमी क्षेत्र (सुर्खेत, दैलेख, अछाम, कालिकोट, बाजुरा, बझाङ, बाँके, बर्दिया, दार्चुला, बैतडी, डोटी, डडेलधुरा, कैलाली, कञ्चनपुर) मा बहने साना नदीहरूमा बाढीको रूप फेरिन सक्नेछ। आगामी दुई दिन सातै प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी खहरेहरूमा अनपेक्षित रूपमा लेदोसहितको आकस्मिक बाढी आउन सक्ने देखिन्छ।

जलसतह घटबढको यो चक्रले नदी किनारका बस्ती, कृषियोग्य जमिन र जलविद्युत् तथा सडक आयोजना निर्माण भइरहेका क्षेत्रमा क्षति पुर्‍याउन सक्ने सम्भावना रहेकाले महाशाखाले नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दा तथा सर्वसाधारणलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।